Czym jest CBDC? CYKL REPORTAŻY: „PIENIĄDZ PRZYSZŁOŚCI” REPORTAŻ 1

 

Czym jest CBDC?

CBDC, czyli Central Bank Digital Currency, to cyfrowa wersja zwykłej państwowej waluty emitowana przez bank centralny. Przykładowo:

• cyfrowe euro byłoby emitowane przez Europejski Bank Centralny,
• cyfrowy złoty — przez Narodowy Bank Polski,
• cyfrowy juan — przez bank centralny Chin.

Nie jest to Bitcoin ani zwykła kryptowaluta. Wartość cyfrowego euro wynosiłaby dokładnie tyle samo co zwykłego euro. Jedno cyfrowe euro miałoby odpowiadać jednemu euro w gotówce.

Jak działałaby taka waluta?

Pieniądze przechowywałoby się w cyfrowym portfelu, na przykład w telefonie lub specjalnej karcie. Możliwe byłyby:

• natychmiastowe płatności przez całą dobę,
• przelewy bez tradycyjnego oczekiwania na sesje bankowe,
• płatności między państwami,
• potencjalnie także płatności bez dostępu do internetu,
• automatyczne transakcje wykonywane przez tzw. inteligentne kontrakty.

Cyfrowe euro nie musi działać na publicznym blockchainie takim jak Bitcoin. Może korzystać z centralnej, kontrolowanej infrastruktury albo technologii częściowo rozproszonej.

Czym różni się od pieniędzy na koncie?

Pieniądze znajdujące się obecnie na rachunku bankowym są formalnie zobowiązaniem banku komercyjnego wobec klienta. CBDC byłoby natomiast bezpośrednio pieniądzem banku centralnego — podobnie jak banknot, ale w formie elektronicznej.

To jedna z najważniejszych różnic.

Czy cyfrowe euro rzeczywiście powstanie?

Europejski Bank Centralny nadal przygotowuje projekt. Według aktualnej informacji EBC, jeżeli odpowiednie przepisy zostaną przyjęte w 2026 roku, pierwsza emisja cyfrowego euro mogłaby nastąpić około 2029 roku. Nie jest więc prawdą, że cyfrowe euro już zastępuje gotówkę.

EBC deklaruje, że cyfrowe euro ma uzupełniać gotówkę, a nie ją likwidować.

Polska nie należy obecnie do strefy euro. Narodowy Bank Polski analizuje technologię CBDC, ale dotychczas nie uruchomił wdrażania cyfrowego złotego.

Dlaczego mówi się, że to pieniądz przyszłości?

Kolejnym etapem może być nie tylko cyfrowa waluta, lecz także tokenizacja całego systemu finansowego. Oznacza to zamienianie pieniędzy, obligacji, akcji, nieruchomości lub innych praw majątkowych w cyfrowe tokeny.

Przykład: zakup obligacji i zapłata za nią mogłyby zostać wykonane automatycznie w jednej operacji, bez wielodniowego rozliczania przez kilka instytucji. Bank Rozrachunków Międzynarodowych uważa tokenizację i programowalne platformy za jeden z możliwych fundamentów przyszłego systemu finansowego.

Korzyści i zagrożenia

Największymi korzyściami byłyby szybkość, niższy koszt przelewów, łatwiejsze płatności międzynarodowe i większa automatyzacja.

Największe zagrożenia dotyczą:

• prywatności użytkowników,
• możliwości śledzenia transakcji,
• cyberataków i awarii,
• uzależnienia ludzi od infrastruktury cyfrowej,
• ewentualnego programowania zasad wydawania pieniędzy,
• ograniczenia roli banków komercyjnych.

Najważniejsze pytanie nie brzmi więc, czy pieniądz będzie cyfrowy, ponieważ w dużej mierze już jest. Pytanie brzmi: kto będzie kontrolował jego technologię, jakie dane będzie widział i czy obywatel zachowa możliwość korzystania z gotówki oraz anonimowych płatności.

CYKL REPORTAŻY: „PIENIĄDZ PRZYSZŁOŚCI”

REPORTAŻ 1

Koniec banknotów czy początek nowej ery? Nadchodzi cyfrowy pieniądz

Jeszcze kilkanaście lat temu portfel bez banknotów i monet wydawał się czymś niepraktycznym. Dzisiaj wiele osób wychodzi z domu wyłącznie z telefonem. Płacimy kartą, zegarkiem, kodem, aplikacją bankową albo jednym dotknięciem ekranu. Gotówka nadal istnieje, ale coraz częściej przestaje być pierwszym wyborem.

Ta zmiana nie oznacza jednak tylko zastępowania papierowego banknotu plastikową kartą. W tle powstaje znacznie większy projekt: nowa infrastruktura pieniądza, w której waluty mogą być przechowywane w cyfrowych portfelach, przesyłane natychmiast pomiędzy państwami, wykorzystywane przez urządzenia i rozliczane automatycznie.

Państwa, banki centralne oraz przedsiębiorstwa technologiczne przygotowują się do świata, w którym pieniądz będzie nie tylko cyfrowy, lecz także coraz ściślej połączony z oprogramowaniem.

Pieniądz już w dużej części jest cyfrowy

Kiedy patrzymy na saldo rachunku bankowego, zazwyczaj nie widzimy fizycznych banknotów przechowywanych w osobnej szufladzie bankowego skarbca. Widzimy zapis w systemie informatycznym — informację, ile pieniędzy bank jest nam winien.

Pieniądz na koncie, płatność kartą czy przelew internetowy są więc już elektroniczne. Nie oznacza to jednak, że są tym samym co cyfrowa waluta banku centralnego.

Dzisiejsze środki na zwykłym rachunku są zobowiązaniem banku komercyjnego wobec klienta. Banknot trzymany w ręku stanowi natomiast pieniądz banku centralnego. Projektowane waluty cyfrowe banków centralnych, nazywane CBDC, miałyby przenieść tę drugą formę pieniądza do świata elektronicznego.

Cyfrowe euro nie byłoby więc nową kryptowalutą, której cena mogłaby gwałtownie rosnąć lub spadać. Jedno cyfrowe euro miałoby mieć taką samą wartość jak jedno euro w gotówce. Europejski Bank Centralny opisuje je jako cyfrową formę pieniądza banku centralnego, która ma uzupełniać banknoty i monety, a nie automatycznie je zastępować.

Jedno określenie, kilka różnych technologii

Pod pojęciem „cyfrowej waluty” kryje się kilka odmiennych rozwiązań.

Pierwszą grupę stanowią kryptowaluty, takie jak Bitcoin. Nie są one emitowane przez państwo ani bank centralny. Funkcjonują w zdecentralizowanych sieciach, a ich cena jest zależna przede wszystkim od rynku.

Drugą grupą są stablecoiny — cyfrowe tokeny, których wartość ma być powiązana na przykład z dolarem lub euro. Ich stabilność zależy jednak od konstrukcji projektu, jakości zabezpieczeń oraz wiarygodności emitenta.

Trzecią grupą są CBDC, czyli cyfrowe waluty banków centralnych. Byłyby oficjalnym pieniądzem państwowym lub wspólnotowym, działającym w specjalnie zaprojektowanej infrastrukturze.

Do tego dochodzi tokenizacja depozytów bankowych, obligacji i innych aktywów. Bank Rozrachunków Międzynarodowych wskazuje, że przyszły system finansowy może łączyć pieniądz banku centralnego, depozyty banków komercyjnych oraz tokenizowane aktywa na wspólnych platformach rozliczeniowych.

Nie oznacza to, że wszystkie pieniądze zostaną zamienione w jedną światową kryptowalutę. Bardziej prawdopodobne jest powstanie wielu współpracujących systemów: państwowych walut cyfrowych, depozytów bankowych, szybkich płatności, stablecoinów oraz rozwiązań przeznaczonych dla przedsiębiorstw.

Dlaczego tradycyjny pieniądz zmienia swoją formę?

Powodów jest kilka.

Pierwszym jest tempo współczesnej gospodarki. Handel działa przez całą dobę, lecz wiele przelewów nadal przechodzi przez pośredników, systemy rozliczeniowe oraz banki pracujące według określonych sesji. Pieniądz cyfrowy może skracać czas rozliczeń, szczególnie w transakcjach międzynarodowych.

Drugim powodem jest rozwój handlu internetowego. Coraz więcej zakupów odbywa się w aplikacjach, serwisach subskrypcyjnych i automatycznych platformach. Tradycyjna gotówka nie została zaprojektowana dla urządzeń, które same kupują usługi, odnawiają abonamenty albo rozliczają zużycie energii.

Trzecim powodem jest niezależność państw. Europejski system płatniczy w dużym stopniu korzysta z infrastruktury prywatnych operatorów. Cyfrowe euro miałoby stworzyć dodatkową, europejską metodę płatności opartą na pieniądzu publicznym.

Europejski Bank Centralny zakłada obecnie, że potencjalna pierwsza emisja cyfrowego euro mogłaby nastąpić w 2029 roku, pod warunkiem wcześniejszego przyjęcia odpowiednich przepisów Unii Europejskiej. Przed ewentualnym uruchomieniem zapowiedziano również pilotaż techniczny rozpoczynający się w drugiej połowie 2027 roku.

Nie jest to więc technologia, która ma zostać wprowadzona z dnia na dzień. Projekt wymaga przepisów, testów bezpieczeństwa, współpracy z bankami i przygotowania infrastruktury dla milionów użytkowników.

Gotówka i pieniądz elektroniczny nie są tym samym

Banknot ma cechy, których nie posiada większość obecnych płatności elektronicznych.

Można przekazać go drugiej osobie bez rejestracji w systemie bankowym. Nie wymaga internetu, telefonu, prądu ani konta. Daje wysoki poziom prywatności i może być przechowywany poza instytucją finansową.

Ma jednak również ograniczenia. Może zostać zgubiony, zniszczony albo skradziony. Trudno przesłać go natychmiast na drugi koniec świata. Jego produkcja, transport, zabezpieczanie i obsługa generują koszty.

Pieniądz elektroniczny jest wygodniejszy w codziennym handlu. Pozwala płacić w internecie, automatycznie regulować rachunki i błyskawicznie przesyłać środki. Jednocześnie pozostawia ślad cyfrowy, wymaga sprawnej infrastruktury i może zostać czasowo niedostępny podczas awarii.

Nowe waluty cyfrowe próbują połączyć zalety obu światów. Jedną z rozważanych funkcji są płatności offline, pozwalające przekazywać środki między urządzeniami bez stałego połączenia z internetem. Międzynarodowy Fundusz Walutowy analizuje w tym kontekście między innymi specjalne karty oraz płatności bezpośrednio pomiędzy urządzeniami.

Czy banknoty i monety naprawdę znikną?

Całkowite zniknięcie gotówki w ciągu najbliższych lat jest mało prawdopodobne.

Banknot nadal pełni funkcję awaryjną. Podczas przerw w dostawie energii, cyberataków lub problemów z systemami płatniczymi może pozostać jedynym dostępnym środkiem zapłaty. Jest również ważny dla osób starszych, wykluczonych cyfrowo oraz tych, które nie chcą uzależniać każdej transakcji od telefonu i pośrednika.

W Polsce gotówka pozostaje istotnym elementem systemu finansowego. Według danych NBP jej wartość w obiegu, łącznie z gotówką w kasach banków, wyniosła na koniec grudnia 2024 roku 413,1 miliarda złotych i wzrosła w drugiej połowie tego roku o 19,6 miliarda złotych.

To ważny sygnał: rozwój płatności elektronicznych nie musi automatycznie oznaczać, że ludzie przestają potrzebować fizycznego pieniądza.

Bardziej prawdopodobny jest długi okres współistnienia kilku form zapłaty. Banknoty mogą być używane rzadziej, ale nadal pełnić funkcję rezerwową, społeczną i prywatnościową.

Jak możemy płacić za 10–20 lat?

Płatność przyszłości może być niemal niewidoczna.

Samochód elektryczny po podłączeniu do ładowarki sam rozpozna usługę i ureguluje należność. Lodówka może zamówić brakujące produkty w ramach ustalonego budżetu. Inteligentny licznik zapłaci za rzeczywiście zużytą energię. Turysta wymieni środki pomiędzy walutami w ciągu kilku sekund, bez wieloetapowego rozliczenia.

Wynagrodzenie niekoniecznie będzie wypłacane raz w miesiącu. Część pracowników może otrzymywać pieniądze codziennie, co godzinę albo po wykonaniu konkretnego zadania.

Możliwe są także mikropłatności. Użytkownik będzie mógł zapłacić niewielką kwotę za przeczytanie pojedynczego artykułu, obejrzenie fragmentu filmu, skorzystanie z programu przez kilka minut lub pobranie części cyfrowej publikacji.

Sztuczna inteligencja może zarządzać domowym budżetem, porównywać ceny, opłacać rachunki i przenosić oszczędności. Maszyny staną się nie tylko narzędziami człowieka, ale również aktywnymi uczestnikami gospodarki.

Technologicznie taki świat jest możliwy. Największe pytania dotyczą jednak zasad, na jakich będzie funkcjonował.

Wygoda czy nowa forma nadzoru?

Cyfrowy pieniądz może zwiększyć bezpieczeństwo i ograniczyć część oszustw. Może też ułatwić dostęp do płatności osobom, które dziś pozostają poza tradycyjnym systemem bankowym. Międzynarodowy Fundusz Walutowy podkreśla jednak, że korzyści z CBDC zależą od właściwego zaprojektowania systemu, ponieważ niewłaściwa konstrukcja może generować nowe ryzyka.

Najbardziej wrażliwą kwestią jest prywatność.

W systemie całkowicie cyfrowym każda transakcja może pozostawiać dane: kto zapłacił, komu, kiedy, gdzie i za co. Takie informacje mają wartość dla banków, państwa, operatorów płatności, firm reklamowych i cyberprzestępców.

Istnieje też obawa przed pieniądzem programowalnym, któremu można byłoby narzucać termin ważności, dozwolone zastosowania albo geograficzne ograniczenia.

Należy jednak rozróżnić programowanie samej waluty od programowania usług płatniczych. IMF wskazuje, że automatyzacja może dotyczyć warunków wykonania transakcji, podczas gdy sam pieniądz powinien zachowywać wymienność i jednakową wartość.

Technologia daje wiele możliwości, ale to przepisy i kontrola demokratyczna zdecydują, które z nich będą dozwolone.

Polska pomiędzy złotym a cyfrowym euro

Narodowy Bank Polski prowadzi analizy dotyczące CBDC, w tym potencjalnych uwarunkowań wprowadzenia cyfrowego złotego. Nie oznacza to jednak podjęcia decyzji o jego emisji.

Polska pozostaje poza strefą euro, lecz rozwój cyfrowego euro może mieć znaczenie również dla polskich konsumentów, przedsiębiorców oraz banków. Waluty cyfrowe nie będą funkcjonowały w izolacji. Ich największa wartość może pojawić się dopiero wtedy, gdy różne systemy będą mogły bezpiecznie ze sobą współpracować.

Przyszłość polskiego pieniądza będzie więc zależała nie tylko od decyzji NBP, ale również od zmian w europejskim handlu, regulacjach, usługach internetowych i płatnościach transgranicznych.

Nie koniec pieniądza, lecz zmiana jego natury

Banknot był jednym z najważniejszych wynalazków gospodarczych w historii. Pozwolił oddzielić wartość pieniądza od ciężkich monet wykonanych z metali. Pieniądz cyfrowy może być kolejnym etapem tej samej ewolucji.

Nie zmienia się tylko forma. Zmienia się również sposób, w jaki pieniądz może być przechowywany, przesyłany, chroniony i wykorzystywany.

Najbliższe dwie dekady prawdopodobnie nie przyniosą jednego zwycięzcy. Gotówka, rachunki bankowe, natychmiastowe przelewy, cyfrowe waluty państwowe oraz prywatne rozwiązania technologiczne mogą działać równolegle.

Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Czy będziemy używać cyfrowego pieniądza?”. Już go używamy.

Prawdziwe pytanie brzmi: czy przyszły pieniądz zostanie zaprojektowany przede wszystkim dla wygody i wolności obywatela, czy stanie się narzędziem coraz większej kontroli?

Odpowiedź nie zależy wyłącznie od technologów i bankierów. Zależy również od prawa, społecznej debaty i decyzji podejmowanych dzisiaj.

W następnym reportażu:
CBDC – cyfrowa waluta banku centralnego. Jak naprawdę ma działać?

#PieniądzPrzyszłości #CyfrowaWaluta #CBDC #CyfroweEuro #CyfrowyZłoty #NoweTechnologie #FinTech #Bankowość #PłatnościCyfrowe #Gotówka #Blockchain #Tokenizacja #SztucznaInteligencja #Cyberbezpieczeństwo #FutureJumpTechnology